همه ما این صحنه را تجربه کردهایم: وسط آمادهسازی شام هستیم و بهمحضی که چاقو به پیاز میرسد، اشک در چشمهایمان جمع میشود. این اتفاق چرا میافتد و برای خرد کردن پیاز بدون اشک چه کارهایی میتوان انجام داد؟ در این مطلب کوتاه، با زبان ساده و خودمانی به راز گریه پیاز، چند افسانهی جالب و راهکارهای واقعی برای جلوگیری از اشک هنگام خرد کردن پیاز میپردازیم.
چرا پیاز باعث اشک ریختن میشود؟
پیاز ترکیبی از مواد شیمیایی و آنزیمهاست که در حالت عادی از هم جدا هستند. وقتی آن را برش میدهید، سلولهایش آسیب میبینند و آنزیم «لاکریماتوری فاکتور سنتاز» آزاد میشود. این آنزیم اسیدهای آمینهی حاوی گوگرد در پیاز را به اسید سولفنیک تبدیل میکند و این اسید به سرعت به پروپانتیال‑اس‑اکسید (همان گازی که چشم را میسوزاند) تبدیل میشودloc.gov. این گاز در سطح چشم با لایهی نازک آبِ اشک ترکیب شده و کمی اسید سولفوریک تولید میکند، بنابراین گیرندههای عصبی چشم تحریک میشوند و غدههای اشکی برای دفاع و شستوشوی مادهی محرک اشک بیشتری ترشح میکنندhealthline.com. پیازهای زرد، قرمز و سفید به دلیل داشتن گوگرد بیشتر، اشکآورتر هستند و پیازهای شیرین یا سبز کمتر چشم را میسوزانندhealthline.com.
افسانهها و ترفندهای معروف
جویدن آدامس یا نان در هنگام خرد کردن پیاز: بعضیها میگویند جویدن یک تکه نان یا آدامس باعث میشود بخارات پیاز جذب شود یا دهان شما را باز نگه دارد تا بخار از بینی دور بماند. شواهد علمی برای این ادعا وجود ندارد، ولی امتحان کردنش ضرر ندارد.
گذاشتن کبریت بین دندانها: این هم یکی دیگر از ترفندهای قدیمی است. گفته میشود گوگرد چوب کبریت بخارات پیاز را جذب میکند، اما این روش چندان موثر نیست.
بالن یا عینک غواصی: استفاده از عینکهای محافظ یا حتی عینک شنای ساده مانع تماس بخار محرک با چشم میشود؛ این روش واقعاً کار میکند و در آزمایشها موثرترین راه پیشگیری از اشک بوده است. اما شاید همیشه چنین عینکی دم دست نباشد.
راهکارهای واقعی برای جلوگیری از اشک پیاز
پیاز را سرد کنید: قرار دادن پیاز در یخچال یا یک کاسه آب یخ به مدت ۳۰ دقیقه قبل از خرد کردن باعث میشود واکنشهای شیمیایی پیاز کند شده و گاز محرک کمتری آزاد شودhealthline.com. حتی میتوانید پیاز را در آب سرد خرد کنید، فقط بعداً هنگام سرخ کردن مراقب پاشیدن روغن باشید.
ریشه را آخر ببرید: بخش ریشهای پیاز بیشترین غلظت مواد گوگردی دارد. ابتدا بالای پیاز را ببُرید و پوست بکنید؛ ریشه را تا پایان کار دست نزنید تا گاز کمتری آزاد شودfood.unl.edu.از چاقوی تیز استفاده کنید: چاقوی کند سلولهای پیاز را بیشتر له میکند و بخار بیشتری آزاد میشود. چاقوی تیز برش تمیزتری ایجاد میکند و اشک کمتری میریزدhealthline.com.
در کنار جریان هوا کار کنید: روشن کردن هود یا پنکه، یا خرد کردن پیاز کنار پنجره باز باعث میشود بخار محرک پراکنده شود و کمتر وارد چشم شودhealthline.com.
پیازهای شیرین یا پیشبُریده بخرید: پیازهای شیرین ترکیبات گوگردی کمتری دارند و کمتر آزاردهندهاندhealthline.com. همچنین میتوانید از پیازهای از قبل خردشده یا پیاز پودر شده استفاده کنیدhealthline.com.
جمعبندی
اشک ریختن هنگام خرد کردن پیاز نتیجهی واکنشهای طبیعی درون پیاز است. ترکیبات گوگردی و آنزیمها باهم ترکیب میشوند و گازی تولید میکنند که چشم را تحریک میکندloc.gov. برای جلوگیری از این اتفاق، سرد کردن پیاز، استفاده از چاقوی تیز، بریدن از قسمت بالا و دور نگه داشتن ریشه، جریان هوا و حتی استفاده از عینک محافظ کمک میکندhealthline.com. اگر به دنبال روشهای سادهتر هستید، استفاده از پیازهای شیرین یا پیشبُریده گزینه خوبی استhealthline.com.
